بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج)

هم‌اکنون 403 نفر با این مجموعه مرتبط هستند.

آسیب‏ شناسی عزاداری(1)

سخن دربارة مجالس عزاداری سالار شهیدان‌علیه‌السلام است. مجالسی که به اعتراف دوست و دشمن، علاوه بر حفظ مکتب اهل‏بیت‌علیهم‌السلام، عامل فوق العاده نیرومندی برای بیداری مردم و ضامن تداوم و بقای اسلام می‌باشد. به همین دلیل، برپایی این‏گونه برنامه‌ها در روایات به «احیای امر اهل‏بیت‌علیهم‌السلام» تعبیر شده است.
سخن دربارة مجالس عزاداری سالار شهیدان‌علیه‌السلام است. مجالسی که به اعتراف دوست و دشمن، علاوه بر حفظ مکتب اهل‏بیت‌علیهم‌السلام، عامل فوق العاده نیرومندی برای بیداری مردم و ضامن تداوم و بقای اسلام می‌باشد. به همین دلیل، برپایی این‏گونه برنامه‌ها در روایات به «احیای امر اهل‏بیت‌علیهم‌السلام» تعبیر شده است. امام صادق‌علیه‌السلام به یکی از یارانش می‌فرماید: این‌گونه مجالس [شما] را دوست دارم، [از این طریق] مکتب ما را زنده بدارید!‌ای فضیل! خدا رحمت کند کسی که امر ما را زنده نگه دارد.‌ای فضیل! هر که ما را یاد کند یا نزد او ذکری از ما بشود و به اندازة پر مگسی اشک از چشمش خارج شود، خدا گناهانش را می‌آمرزد؛ گر چه از کف دریا بیش‌تر باشد.» (1)
امیرالمؤمنین‌علیه‌السلام نیز می‌فرماید: خداوند متعال به دنیا توجه فرمود و ما را برگزید،‌ و برای ما شیعیانی را انتخاب کرد که ما را یاری کنند، در خوشحالی ما خوشحال باشند و در حزن ما محزون گردند، مال و جان خود را در راه ما فدا کنند، آنها از ما هستند و به سوی ما می‌آیند.» (2)
علاوه بر سفارش به تعظیم شعائر الهی، توصیة پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله در قرآن به دوستی با خویشاوندان خود، ریشه‌ای دیگر برای عزاداری است. قرآن مجید از زبان پیامبرش خطاب به مؤمنان می‌فرماید: «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى»؛ (3) «بگو: من هیچ پاداشی ازشما بر رسالتم درخواست نمی‌کنم جز دوست‌داشتن نزدیکانم [اهل بیتم].»
بدین ترتیب، اجر رسالت، دوستی با خویشان رسول خدا‌صلی‌الله‌علیه‌وآله است و یکی از مصادیق و اقتضای این دوستی، گریستن در مصیبت آنان و شادمانی در سرور آنان است.
عزاداری و سوگواری از سنتهای حسنة فرهنگ تشیع است. شیعه در دامان عزاداریها و سوگواریها توانسته است معارف خود را عرضه کرده و رهبران خود را به جهان بشناساند. در طول تاریخ اسلام نیز همواره این سوگواریها زیربنای حرکتهای آزادی‌خواهانه و انقلابهای شیعی بوده است. در این مراسمات، مخصوصاً عزاداری امام حسین‌علیه‌السلام اوج ارادت و عشق شیعیان به اسلام و مکتب حسینی برای همگان آشکار است. نکتة مهم این است که این حالتها و عشق و محبتها آگاهانه و در مسیر صحیح هدایت شود، و اثر سازنده و مثبتی به همراه داشته باشد؛ و الا اگر عشق و محبت به ائمه اطهار‌علیهم‌السلام همراه با شناخت و در مسیر صحیح انجام نپذیرد، به جای اثر سازندگی، موجب عقب‌گرد انسان از اصول و مبانی دین می‌شود، که نه تنها ارزشی ندارد؛ بلکه به‌طور قطع آسیبی برای دین محسوب می‌شود. به همین علت دشمنان که نتوانسته‌اند در اصل این عزاداریها خللی ایجاد نمایند، در صددند با رنگ مذهب و دین‌، عزاداری را از مسیر صحیح خارج نمایند؛ چرا که آنان می‌دانند عزاداری صِرف هیچ خاصیت و ارزشی نخواهد داشت.
مجالس عزاداری در طول تاریخ منشأ روشنگری و رهیابی به حقیقت بوده است. در این میان، گاه خواسته یا ناخواسته این مجالس با آسیبهایی همراه شده است که نه تنها عزاداری حسینی را از هدف اصلی خارج نموده؛ بلکه گاه اصل عزاداری را زیر سؤال برده است. بر این اساس آسیب‌شناسی مجالس عزاداری و آسیب‌زدائی از آنها خدمت بزرگی به اسلام و باعث تداوم آن می‌باشد؛ از اینرو آگاه نمودن عزاداران با آسیبها و راههای مبارزه با آنها، وظیفه‌ای است که بر عهدة روحانیان و مبلغان دینی نیز می‌باشد.
الف. آسیبهای محتوایی
باید اذعان نمود که در دهه‌های اخیر، برخی عزاداریها از محتوای غنی عاشورایی تهی شده است؛ چرا که فلسفة عزاداری و سوگواری امام حسین‌علیه‌السلام که آموختن و مرور درسها و پیامهای قیام عاشورا است، مورد توجه قرار نمی‌گیرد و گاه بیان آموزه‌های عاشورا توسط روحانیان تنها به مقدمه‌ای برای جمع شدن مردم در هیئتها مبدل شده است؛ در حالی که هدف اصلی این عزاداریها شناخت چرایی قیام امام حسین‌علیه‌السلام و آشنایی با وظایف خویش در این زمان است
معمار کبیر انقلاب اسلامی، امام خمینی‌رحمه‌الله می‌فرمود: «انگیزة‌ این گریه و این اجتماع در مجالس روضه را خیال نکنید که فقط این است که ما گریه کنیم برای سید الشهدا‌علیه‌السلام؛ نه سید الشهدا‌علیه‌السلام احتیاج به این گریه‌ها دارد، نه این گریه خودش [فی نفسه] کاری از آن می‌آید.» (4)
آن بزرگوار در جایی دیگر فرمود: «این کلمة «کُلُّ یوْمٍ عَاشُورَا وَکُلُّ اَرْضٍ کَرْبَلَا» یک کلمة بزرگی است که اشتباهی می‌فهمند. آنها خیال می‌کنند که یعنی هر روز باید گریه کرد؛ لکن این محتوایش غیر از این است. کربلا چه کرد؟ ارض کربلا در روز عاشورا چه نقشی را بازی کرد؟ همة زمینها باید آن طور باشند. نقش کربلا این بود که سید الشهدا‌علیه‌السلام با چند نفر جمعیت و عدد معدود، آمدند کربلا و ایستادند در مقابل ظلم یزید و در مقابل دولت جبار. در مقابل امپراتور زمان ایستادند و فداکاری کردند و کشته شدند؛ لکن ظلم را قبول نکردند، و شکست دادند یزید را. همه جا باید این طور باشد. همه روز هم باید این طور باشد. همه روز باید ملت ما این معنا را داشته باشد که امروز روز عاشورا است و ما باید مقابل ظلم بایستیم، و همین‌جا هم کربلاست و باید نقش کربلا را ما پیاده کنیم، انحصار به یک زمین نداشته، انحصار به یک فرد نداشته. قضیة کربلا منحصر به یک جمعیت هفتاد و چند نفری و یک زمین کربلا نبوده. همة زمینها بایداین نقشه را اجرا کنند،‌ و همة روزها غفلت نکنند.» (5)
1-تحریفات
تحریفات در قیام عاشورا از آسیبهای جدی است که مجالس عزاداری را تحت الشعاع خود قرار داده است و گاه محتوای اصلی آن را زیر سؤال می‌برد. گاه این تحریفات در قالب سخنرانی و کتاب بروز می‌کند و گاه در قالب شعر. این تحریفات تا جایی پیش رفته است که گاه حماسة عظیم عاشورا تا حد «کشته شدن برای شفاعت از گناهکاران امت» معرفی گردیده است. امام صادق‌علیه‌السلام ملاک حق و باطل و شناخت تحریف دین از غیر آن را به عهدة علمای دین نهاده و ما را به متابعت از آنان سفارش نموده است: دانشمندان وارثان پیامبرانند، و این بدان جهت است که پیامبران درهم و دیناری از خود بر جای نمی‌گذارند؛ بلکه سخنان و احادیثی از خود بر جای می‌نهند، پس هر کس چیزی از آنها را بگیرد، به بهره‌ فراوان دست یافته است. بنگرید که علم خود را از چه کس می‌گیرید؟ زیرا که در میان ما اهل‏بیت‌علیه‌السلام در هر نسلی مردمان عادلی هستند که دین را از تحریف غلوکنندگان، و ساخته‌های باطل پسندان، و تأویل نادانان می‌پیرایند.» (6)
طبق این حدیث شریف، کسانی که بدون توجه به آموزه‌های دینی و نیز توصیه‌های عالمان دین، عزاداریها را با تحریفات و خرافات می‌آمیزند و گاه برنامه‌هایی اجرا می‌کنند که نه تنها خلاف شرع است؛ بلکه موجب وهن دین و مذهب می‌شوند،‌ نادانان و گاه دشمنان تشیع می‌باشند و همراهی با آنان نیز در حکم کمک به آنان در وهن دین محسوب می‌شود.
همچنین کتابهای متعددی در زمینة تحریف قیام عاشورا نوشته شده است، و علاوه بر آن تحریف در فلسفة عزاداری نیز قابل تأمل است. برخی عزاداری امام حسین‌علیه‌السلام را به دلیل تسلای خاطر حضرت زهرا‌علیه‌السلام معرفی و آن را نوعی خدمت و تسلای خصوصی و عاطفی معرفی می‌نمایند و برخی دیگر آن بزرگوار را فرد بی‌تقصیر، بی‌یار، مظلوم و بی‌پناه نمایانده و به قول شهید مطهری «نفله شده» (7) معرفی می‌کنند که باید بر چنین امام از دست رفته‌ای گریست و عزاداری کرد.
2-اکتفا به مداحی و سینه‌زنی
دشمنان تشیع، در حال حاضر حرکتی خزنده را آغاز نموده‌اند که مرحلة اول آن حذف روحانیت از مجالس مذهبی است. متأسفانه در حال حاضر برخی از مجالس مذهبی بدون حضور واعظ توانمند و روحانی آگاه اداره شده، به حضور مداح اکتفا می‌شود، تا این‏گونه القاء نمایند که بدون حضور روحانی نیز می‌توان مجلس عزاداری برپا نمود. به دیگر سخن، درست است که این شورها، عشقها و سینه‌ زنیها در نهایت موجب تقویت دین است؛ لیکن اگر این شورها با شعور گره نخورد، و معارف و اهداف عزاداری فراموش گردد، ماندگار نخواهد بود. در حالی که اصل و اساس دین و به‌ویژه مکتب سرخ تشیع، معرفت و محبت مبتنی بر آن است؛ چنان‏که امیر المؤمنین‌علیه‌السلام می‌فرماید: «أَوَّلُ الدِّینِ مَعْرِفَتُه‏؛ (8) اول و آغاز دین معرفت او (خداوند) است.» به یقین بدون شناخت و معرفت خداوند و ائمه معصومین‌علیه‌السلام هیچ عملی ارزش پیدا نمی‏کند.
ب. آسیبهای دینی
دقت در اهداف قیام عاشورا نشان می‌دهد که خون امام حسین‌علیه‌السلام و یارانش و اسارت خانواده‌اش تنها برای حفظ دین و ارزشهای متعالی آن بود. امام حسین‌علیه‌السلام در وصیتی به محمد حنفیه به این مهم اشاره می‌نماید: من برای سرکشی و عداوت و فساد کردن و ظلم نمودن از مدینه خارج نشدم؛ بلکه به منظور اصلاح در میان امت جدم خارج شدم، من در نظر دارم امر به معروف و نهی از منکر نمایم. من می‌خواهم مطابق سیرة جدم رسول خدا‌صلی‌الله‌علیه‌وآله و پدرم علی بن ابی طالب‌علیه‌السلام رفتار نمایم.» (9)
با توجه به این نکته، باید اذعان نمود که عزاداریهایی که نه تنها در راستای قیام امام حسین‌علیه‌السلام نیستند، بلکه در مقابل اهداف آن بزرگوار و مخالف احکام شرع مقدس هستند، حرام بوده و فاقد ارزش می‌‌باشند. به تعبیر دیگر، همان‏گونه که مسجد ضرار که با اهداف غیر دینی بنا شده بود،‌ خراب شد و همان‏طور که قرآنهای بر سر نیزه توسط معاویه قابل اعتنا برای حضرت علی‌علیه‌السلام نبود، پرجمعیت‌ترین و پرهزینه‌ترین مجالس به نام امام حسین‌علیه‌السلام که خلاف احکام و دستورات الهی باشد، نیز قابل اعتنا نخواهد بود. به عنوان نمونه، به برخی آسیبهای دینی در ایام سوگواری ابا عبد الله الحسین‌علیه‌السلام که در برخی از مجالس و محافل عزاداری مشاهده می‌شود، اشاره می‌گردد:
1-ریا
یکی از عواملی که اعمال انسان را به خطر می‌افکند یا نابود می‌سازد،‌ ریا و تظاهر است. قرآن کریم می‌فرماید: «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِکُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‏ کَالَّذی ینْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا یؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الْآخِرِ»؛ (10) «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! انفاقها و بخششهای خود را با منت و آزار باطل نسازید، همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم انفاق می‌کند و به خدا و روز قیامت ایمان ندارد.»
روایات در مذمت ریا بسیار زیاد است، تا آنجا که آن را نوعی شرک نامیده‌اند. رسول خدا‌صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید: شخص ریاکار در روز قیامت با چهار نام صدا زده می‌شود:‌ای کافر!‌ای فاجر! ‌ای حیله‌گر!‌ای زیانکار! عملت نابود شد،‌ و اجرت باطل گشت، امروز هیچ راه نجاتی نداری، پاداش خود را از کسی بخواه که برای او عمل کرده‌ای!» (11)
باید دقت نمود این شرک خفی در مجالس عزاداری رسوخ ننماید، که اگر چنین شود تمام زحمات بانیان و دست‌اندرکارانی که با چنین نیتی زحمت می‌کشند،‌ به هدر می‌رود.
بسیاری از هیئآت و مساجد، سخنرانان و مداحان معروف و شناخته شده را برای استفادة بیش‌تر از معارف اهل‏بیت‌علیه‌السلام و بهره جستن از فرصت در ایام عزاداری برای تشکیل جلسات ذکر و یاد خدا دعوت می‌نمایند؛ این برنامه همان فرمایش رسول خدا‌صلی‌الله‌علیه‌وآله است که: آن‏گاه که گذر به بوستانهای بهشت کردید،‌ بهره‌مند شوید. گفتند:‌ای رسول خدا! بوستانهای بهشت کجاست؟ حضرت فرمود: حلقه‌های یاد خدا. همانا خداوند فرشتگان بسیاری دارد که به دنبال حلقه‌های ذکر خدا می‌گردند، وقتی حلقة ذکری یافتند، آنها را احاطه می‌کنند.» (12)
اما در مقابل، برخی دست اندرکاران هیئآت، دعوت از سخنران و مداح معروف را انگیزه‌ای برای مهم جلوه دادن هیئتی خاص و به رخ کشیدن مراسم به دیگران می‌دانند. به همین خاطر گاه شاهد بوده‌ایم که به خاطر فرصت محدود یک سخنران یا مداح معروف، برنامة عزاداری برخی مساجد یا هیئآت در ساعات پایانی شب آغاز و تا ساعاتی از نیمه شب نیز طول می‌کشد و برخی عزاداران از فریضة نماز صبح باز می‌مانند.
2-غلو
مسئلة «غلو» دربارة پیشوایان، یکی از مهم‌ترین سرچشمه‌های انحراف در ادیان آسمانی بوده است. سرچشمة این انحراف از آنجا است که انسان علاقه دارد رهبران و پیشوایان خویش را بیش از آنچه هستند بزرگ نشان دهد تا بر عظمت خود بیافزاید. گاهی نیز این تصور که غلو دربارة پیشوایان،‌ نشانة ایمان، عشق و علاقه به آنها است،‌ سبب گام نهادن در این ورطة هولناک می‌شود. غلو همواره یک عیب بزرگ را همراه دارد و آن اینکه ریشه اصلی مذهب؛ یعنی خداپرستی و توحید را خراب می‌کند، به همین جهت اسلام دربارة غلات سختگیری شدیدی کرده و در کتب عقائد و فقه، غلات از کفار بدتر معرفی شده‌اند. (13) قرآن کریم می‌فرماید: «یهودیها می‌گفتند: عزیر پسر خداست؛ (14) و مسیحیها می‏گفتند: عیسی پسر خداست.» (15) خداوند درباره این افراد می‌فرماید: «ذلِکَ قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ یضاهِؤُنَ قَوْلَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى یؤْفَکُونَ»؛ (16) «این سخنی است که با زبان خود می‌گویند، که همانند گفتار کافران پیشین است؛ خدا آنان را بکشد، چگونه [از حق انحراف می‌یابند] و افتراء می‌زنند!»
این آیه به همة انسانها هشدار می‌دهد که نه موسی پسر خداست، نه عیسی و نه نام فرد دیگری می‌تواند با نام «الله» همراه شود؛ بلکه همه بندة خدا هستند.
امیر المؤمنین‌علیه‌السلام می‌فرماید: «یهْلِکُ فِی رَجُلَانِ: مُحِبٌّ غَالٍ، وَ مُبْغِضٌ قَالٍ؛ (17) دو گروه دربارة من هلاک می‏شوند: دوستان غلو کننده و دشمنانی که به ما دشنام می‌دهند.»
از اینکه این دو گروه همسنگ هم قرار داده شده‌اند،‌ معنایش این است که هر دو گروه در یک مسیر در حرکتند. متأسفانه طرح مسائل غلوآمیز در عزاداریها مثل: «لا اله الا فاطمة الزهراء» یا «لا اله الا زینب» یا حسین‏اللهی شدن و... که برای مقدس جلوه دادن خود انجام می‏شود، از جمله مسائلی است که محتوای عزاداری را با آسیب جدّی مواجه می‌سازد. اهمیت دوری از افراد و مجالسی که به نام ائمه اطهار‌علیه‌السلام سخنان کفرآمیز بر زبان جاری می‌سازند تا آنجاست که امام صادق‌علیه‌السلام می‌فرماید: بر جوانان خود از شر غلات برحذر باشید! مبادا آنها را فاسد کنند، همانا غلات بدترین بندگان خدا هستند که عظمت خداوند را تحقیر کرده و ادعای خدایی برای بندگان خدا دارند. به خدا قسم غلات بدتر از یهود و نصاری و مجوس و مشرکان هستند.» (18)
بنابراین، بر اساس آموزه‌های قرآن و رهنمودهای اولیای الهی، هر اسمی که در کنار نام خداوند متعال قرار گیرد، شرک است و باید از گوینده و مجلسی که از آموزه‌های اسلامی دور است،‌ اجتناب کرد.

محمد مهدی فجری مبلغان ش 135

پی‌نوشت‌ها:
--------------------------------------------
(1). وسائل الشیعه، ج 14، ص501.
(2). الخصال ، ج 2، ص 635.
(3). شوری / 23.
(4). صحیفه امام، ج 13، ص 323.
(5). صحیفه امام، ج 10، ص 122.
(6). الکافی، ج 1، ص 32.
(7). مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج 17، ص 111.
(8). نهج البلاغه،خطبه اول.
(9). مناقب آل ابی طالب‌علیه‌السلام، ج 4، ص 89.
(10). بقره / 264.
(11). امالی، ص 581.
(12). منیة المرید،ص 106.
(13). تفسیر نمونه، ج 4، ص 221.
(14). توبه / 30.
(15). همان.
(16). همان.
(17). نهج البلاغه، حکمت 117.
(18). امالی شیخ طوسی، ص 650.
آخرین ویرایش
در 1397/7/8 13:21

مطالب پربازدید را ببینید
و یا به فهرست بازگردید.

بازگشت به ابتدای صفحه

تلفن
نشانی
021-88998600
تهران، خیابان انقلاب، خیابان قدس، نبش خیابان قدس و ایتالیا، پلاک 98
پیامک
30001366